'Khúc xương' Tân Cương trong chiến lược hướng Tây của Trung Quốc

Tân Cương trong chính sách hướng Tây Khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan và xoay trục sang châu Á, Trung Quốc đã có bước đi đáp trả. Tân Cương đang nổi lên là vùng đệm cho những thị trường mới, cùng nguồn cung ứng năng lượng từ Trung Á và vươn xa hơn thế, giúp Trung Quốc thoát khỏi bất kì một chiến lược khiên chế nào trên hướng biển. Tháng 12 năm ngoái, chủ toạ Trung Quốc Tập Cận Bình đã có bài phát biểu quan yếu về chính sách với Tân Cương trước Bộ Chính trị gồm 25 thành viên, tại đó ông đã đưa ra “Đại kế hoạch chiến lược” cho khu vực này (theo Tân Hoa xã). Dù bài phát biểu chưa được công khai, Tân Cương đã trở nên điểm nhấn trọng tâm trong cả thảy nghị trình chính sách của ông Tập Cận Bình kể từ khi lên nắm quyền hồi tháng 10/2012. Tân Cương luôn là điểm nóng trong chiến lược hướng Tây của Trung Quốc. Ảnh: VOA Cũng chỉ ít ngày sau đó, phát biểu tại thủ đô Astana của Kazakhstan, chủ toạ Trung Quốc đưa đề xuất xây dựng “Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa mới” và vạch ra các kế hoạch đầy tham vọng thúc đẩy giao thông, thông báo, thương nghiệp, giao lưu quần chúng giữa Trung Quốc với châu Âu qua lục địa Á-Âu. Thỏa thuận khí đốt “khủng” vừa qua chỉ là diễn biến mới nhất trong một chuỗi các hiệp nghị song phương, đa phương với Kazakhstan, Turkmenistan, Kyrgyzstan, Pakistan, Iran và nhiều nhà nước Trung Á-Trung Đông khác trong vài năm trở lại đây. Việc mở rộng bước đi kinh tế tại khu vực được hậu thuẫn bởi chính sách ngoại giao sức mạnh, khi ông Tập Cận Bình khoảng các diễn đàn đa phương như Tổ chức cộng tác Thượng Hải (SCO), Diễn đàn về kết hợp hành động và các biện pháp củng cố niềm tin ở châu Á (CICA) để xúc tiến các lợi ích nhà nước tại Á – Âu. Tướng Liu Yazhou, Chính ủy Đại học Quốc phòng Bắc Kinh, người ủng hộ nồng nhiệt chiến lược hướng Tây, trong nhiều thập kỉ qua từng đánh giá “Trung Á là miếng bánh dày nhất, giàu nhất mà thiên đường tặng thưởng cho Trung Quốc ngày nay”. Là một người thuộc phái “thế tử”, có mối hệ trọng mất thiết với ông Tập Cận Bình, Liu Yazhou được cho là có vai trò cố vấn cá nhân chủ nghĩa và những đánh giá đó được xem là mang nhiều ý nghĩa. Tân Cương có vai trò quan yếu. Sự ổn định của tỉnh miền Tây này là điều kiện tiên quyết cho bất kì bước chuyển mình sang hướng Tây nào.Từ lúc lên nắm quyền, chủ toạ Tập Cận Bình cùng nhiều Ủy viên Bộ Chính trị ĐCS Trung Quốc thăm vùng này nhiều hơn bất kì một khu vực tiền tiêu nào khác, kể cả Tây Tạng. Không những vậy, ông Tập Cận Bình còn đích thân chủ trì 7 cuộc đàm đạo cấp cao, ban hành hơn 30 sắc lệnh về Tân Cương kể từ Đại hội 18 ĐCS Trung Quốc (10/2012). Trong chuyến thăm Tân Cương hồi tháng 4 vừa qua, ông Tập Cận Bình nói: Sự ổn định dài hạn của Tân Cương là đặc biệt quan trọng đối với cách tân, phát triển, ổn định nhà nước cũng như thống nhất dân tộc, hài hòa dân tộc, an ninh nhà nước, tiến trình phục hưng sơn hà Trung Hoa. Thách thức không dễ giải quyết Thế nhưng đó chỉ là tuyên bố, còn việc triệt vòng xoáy bạo lực sắc tộc, đạo thì vẫn đầy khó khăn. Thống kê nội bộ cho biết, chỉ riêng năm 2013, đã xảy ra 248 vụ việc “bạo lực và khủng bố” tại vùng cực Tây này, chủ yếu là do người Duy Ngô Nhĩ thiểu số tiến công các cơ quan công quyền và cộng đồng người Hán. Hiện trường một vụ tấn công khủng bố ở Tân Cương. Ảnh: AFP Rất chóng vánh, chính quyền Trung Quốc coi vụ đánh bom khu chợ ở Urumqi, như các vụ trước đó, là hành động tiến công khủng bố bạo lực, thề sẽ “trừng trị nghiêm khắc những kẻ khủng bố, làm mọi cách để ổn định tình hình". Nhưng vụ việc mới nhất này làm lộ rõ mâu thuẫn sâu sắc trong chính sách chủ yếu của Bắc Kinh với Tân Cương. Ý định của giới lãnh đạo Bắc Kinh muốn thúc đẩy canh tân kinh tế, mở rộng thương nghiệp toàn cầu hiện phải đối mặt với yêu cầu cấp thiết “duy trì ổn định từng lớp và hòa bình bền vững” ở Tân Cương. Ông Tập Cận Bình tìm cách tiếp nhận “trái tim, khối óc” của người Duy Ngô Nhĩ duyệt y hàng loạt những chính sách mới. Hồi tháng 3, chính quyền Tân Cương bắt đầu chiến dịch đưa các viên chức, kể cả cấp cao, đến làm việc, sinh hoạt tại các làng xã, cộng đồng cơ sở nhằm xóa nghèo tại những vùng khó khăn ở nam Tân Cương. Những quan chức này được giao nhiệm vụ “lấy lòng” người bản địa bằng các chuyến viếng thăm luôn, tặng tiền, cùng tuyên bố nhổ tận gốc các biểu đạt cực đoan, chống chính quyền. Chiến dịch “tiền tỉ” này sẽ huy động đến 200.000 lượt cán bộ trong 3 năm, với khoảng 75.000 quan chức sẽ “kết thúc thực tiễn ở cơ sở” trong năm nay, bí thơ khu tự trị Tân Cương Trương Xuân Hiền tuyên bố. Chỉ có điều, hình thức “hội nhập” này đương nhiên tạo ra những phản ứng mạnh mẽ. Ngay cả khi người Duy Ngô Nhĩ phải cố gắng để sinh tồn và thành công, thì vẫn có một bộ phận những người lóng sự an ủi từ Hồi giáo cực đoan. Chủ nghĩa cực đoan và sự dị biệt văn hóa luôn là một sự hòa trộn dễ “gây cháy”. Khi chính quyền trung ương đẩy nhanh các bước thâm nhập sâu hơn vào xã hội Tân Cương mà không tính đến yếu tố sắc tộc, văn hóa này, các cuộc tiến công phản kháng bạo lực là điều khó tránh khỏi. Cách tiếp cận như bây chừ theo hướng “dùng nắm đấm” trước sẽ chỉ làm vấn đề thêm tệ nạn. Điều cần thiết là phải có một chính sách tiệm tiến, không quá gây xáo động, xây dựng niềm tin, tôn trọng đặc tính văn hóa, đạo… Nếu không, cộng đồng người Hán sẽ là người nắm thế “độc quyền” trong bất kì một "Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa" mới nào, còn người Duy Ngô Nhĩ sẽ vẫn ở thế “kẹt” dưới một nền kiểm soát nội an chặt chẽ, cùng sự phân biệt về việc làm. Đặng Tiểu Bình từng nói: Khi mở cửa đón gió mới, không thể tránh ruồi nhặng theo vào. Đối sách của Trung Quốc trước vấn nạn bạo động sắc tộc ở Tân Cương không phải là ở chỗ “đóng then cửa” hay "dùng vỉ ruồi", mà là ở việc nhận ra và loại bỏ những nguồn cơn ung nhọt gây ra bất bình đẳng vốn là gốc rễ của bạo lực. Nếu không, chiến lược hướng Tây của Trung Quốc sẽ chỉ dừng lại ở Urumqi. Hoài Thanh ( Nationalinterest )