Cần sớm đưa giúp việc gia đình vào danh mục nghề quốc gia

Mặc dù nhu cầu thuê người GVGĐ tăng mạnh trong những năm gần đây, nhưng công việc này vẫn chưa được coi là một nghề chính thức. Theo khảo sát của Tổ chức lao động Quốc tế (ILO), có tới 98,7% số người giúp việc tại các tỉnh thành lớn là nữ, khoảng 1/3 góa chồng, li hôn hay không có chồng con. Dự báo số lượng việc làm trong ngành “hoạt động làm thuê trong các hộ gia đình” năm 2015 sẽ tăng lên khoảng 63% so với năm 2008. ILO khuyến cáo, giao kèo bằng văn bản sẽ bảo đảm lợi ích cho các bên. Trong trường hợp không có giao kèo, người giúp việc dễ bị lạm dụng do làm việc kéo dài, khó phân định thời kì, công việc. Nhiều người bị lợi dụng làm việc liên tiếp với khoảng 14 – 16 giờ mỗi ngày. Họ vẫn bị đánh giá thấp và ít được pháp luật lao động đề cập đến. GVGĐ bị coi là lao động không cần có kĩ năng, làm việc đốn theo kinh nghiệm và phần đông chưa qua đào tạo nghề (98,4%). Do đó, bảo vệ quyền của lao động giúp việc và xây dựng chính sách cho nhóm lao động này là việc làm cấp thiết để bảo vệ người cần lao cũng như quản ngại các cơ sở môi giới, đào tạo. Hiện, mức lương của cần lao GVGĐ đang được thả nổi theo nhu cầu của thị trường lao động. Nhu cầu của người sử dụng càng cao thì mức lương càng có thiên hướng tăng, thời điểm giáp Tết, gia chủ phải trả lương khoảng 4 – 5 triệu đồng/ tháng. Theo bà Ngô Ngọc Anh, Giám đốc trọng điểm Nghiên cứu giới, gia đình và phát triển cộng đồng (GFCD), mức tiền công của những người GVGĐ thường bị định giá thấp và thiếu những quy định rõ ràng. Họ không được hưởng các lợi quyền của người cần lao như hỗ trợ một phần bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm tầng lớp (BHXH). Năm 2012, Bộ luật lao động bổ sung sửa đổi đưa lực lượng lao động này vào quy định với một mục riêng. Tuy nhiên, “Cần sớm ban hành Nghị định hướng dẫn các điều khoản về cần lao GVGĐ để bảo vệ lợi quyền cho người lao động về thời gian nghỉ ngơi, lương hướng, các chế độ bảo hiểm”… Bà Doãn Thị Thuận, Hàm Vụ trưởng Vụ Báo chí – Xuất bản, Ban truyền đạo Trung ương cho rằng, cần lao giúp việc ngày càng gia tăng, thường làm việc khép kín trong không gian nhà riêng của người sử dụng cần lao nên có nguy cơ bị lạm dụng sức lao động, bạo lực, ngược đãi, phá rối dục tình. Quốc hội rất nắm trong việc sửa đổi và bổ sung Bộ Luật cần lao có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2013, lần trước tiên GVGĐ được xác nhận là một nghề và được luật hóa, giúp cải thiện điều kiện, chế độ làm việc cho người lao động, song song bảo vệ quyền của họ và cả người sử dụng cần lao. Bộ lao động – Thương binh và Xã hội đang xây dựng Dự thảo Nghị định Quy định chi tiết thi hành một số điều của Bộ luật lao động về người cần lao GVGĐ để trình Thủ tướng duyệt y. Qua khảo sát của GFCD, hầu như cả thảy người sử dụng và người lao động GVGĐ được hỏi đều không biết đến các quy định này. Các vấn đề được đề cập đến như hiệp đồng cần lao, thời kì nghỉ ngơi, các khoản trợ cấp, xử sự của gia chủ với lao động GVGĐ đã được quy định chung nhưng không chỉ dẫn cụ thể và không có chế tài đi kèm để đảm bảo việc thực thi của luật pháp. Chính do vậy mà mọi giao tiếp cũng như phương thức dùng lao động GVGĐ của phần đông các gia đình đều vẫn dựa vào thỏa thuận miệng, hiếm có cần lao nào được chủ sử dụng kí hiệp đồng, đóng BHXH. Thậm chí có đưa ra giao kèo cần lao thì cần lao GVGĐ cũng không muốn kí. Hiện chưa có cơ quan cai quản nào nắm được số lượng chuẩn xác có bao lăm người đang làm GVGĐ. Nguồn lực theo dõi lĩnh vực cần lao tại địa phương mỏng, bà Ngọc Anh cũng san sẻ: Mỗi cán bộ lao động ở phường, xã “ôm khoảng 30 đầu việc”, lấy đâu sức mà nắm cả những cần lao phi chính thức, nhất là khi việc khai báo với chính quyền địa phương nơi đến, nơi đi của cả người sử dụng cần lao và người GVGĐ vẫn chưa được thực hiện nghiêm trang, cho dù thu nhập của người lao động GVGĐ ở Việt Nam khá ổn định và không thấp hơn các ngành khác. Theo Tổ chức cần lao Quốc tế ILO, việc đưa GVGĐ trở nên một nghề chính thức là vô cùng cần thiết, vì cần lao GVGĐ sẽ được pháp luật bảo vệ và quốc gia cũng sẽ tiện lợi hơn trong quản ngại người lao động. Bộ cần lao - Thương binh và tầng lớp cần sớm ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành 5 Điều quy định về cần lao GVGĐ quy định tại Bộ luật lao động 2012. Có kế hoạch đào tạo nguồn nhân công, phần mềm cai quản lao động phi chính thức, đưa nghề GVGĐ vào danh mục nghề quốc gia để đào tạo bài bản, giúp họ trở thành những cần lao chuyên nghiệp, đáp ứng đòi hỏi công việc, hạn chế được thấp nhất những tranh chấp hay những thiệt hại cho cả hai bên: Người dùng và cần lao GVGĐ. Liên tưởng đến vấn đề BHXH, BHYT cho người lao động GVGĐ, PGS, TS Nguyễn Hữu Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới cho biết, tại khoản 2, Điều 181, Bộ luật lao động 2012 đã bổ sung quy định về việc dự BHXH, BHYT của người GVGĐ. Người dùng cần lao trả cho người GVGĐ khoản tiền BHXH, BHYT theo quy định của luật pháp để người cần lao tự lo bảo hiểm. Hà Anh