Uống rượu với thi sĩ Trần Vàng Sao

Lát sau, thi sĩ Trần Vàng Sao đến. Anh không đi taxi mà đi xe đạp. Anh trùm chiếc áo tơi cũ kỹ, chiếc xe cũng cũ kỹ, bộ mặt anh cũng cũ kỹ, chỉ có nụ cười là tươi xanh. Bàn rượu đông anh em làm văn, làm báo, nhưng ngay tức khắc, anh trở thành nhân vật trọng điểm của cuộc rượu. Anh không cố tạo cho mình sự để ý. Anh nói mà chẳng cần ai nghe hay không nghe, nói thiên nhiên như con trẻ thích nói, thích cười hay thích khóc. Anh nói chẳng có chuyện gì ra chuyện gì, nhưng lôi cuốn kỳ lạ. Ngồi với Trần Vàng Sao suốt buổi rượu, lắng tai anh từng lời, ai cũng thấy hay thật là hay. Nhưng sau cuộc rượu, hỏi hôm đó Trần Vàng Sao chuyện trò gì, thật khó để kể lại cho ra đầu ra đũa. Nhớ cách đây hơn 20 năm, anh Hoàng Phủ Ngọc Tường dẫn tôi đến nhà Trần Vàng Sao ở Vĩ Dạ uống rượu. Anh trải chiếu ngồi giữa nền nhà, vài món đơn sơ, nhưng rượu đế cực ngon. Ngon nhất là nghe hai thi sĩ trứ danh trò chuyện. Vị nào nói cũng hay. Hoàng Phủ Ngọc Tường thì chậm rãi, có thứ có lớp, có dẫn dắt, chuyện gì cũng như rút từ trang sách ra. Còn Trần Vàng Sao không đâu vào đâu, thích gì nói đó, nhảy từ chuyện này qua chuyện khác, vài lời nói là chêm một câu thơ ngẫu hứng, thú nhận vô cùng. Cũng lần đó, tôi mới biết thi sĩ Trần Vàng Sao với những bài thơ mà mình yêu thích tên thật là Nguyễn Đính. Anh hoạt động cách mạng cùng thế hệ với các anh Nguyễn Khoa Điềm, Ngô Kha, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Nguyễn Đắc Xuân. Năm 1963, khi mới 22 tuổi, Trần Vàng Sao đã tham gia chuyên san "Nhận Thức" do Nguyễn Đắc Xuân làm chủ biên. Một thanh niên, sống trong thành thị của chế độ cũ, ký bút danh Trần Vàng Sao là một sự thách thức, là diễn đạt sự dấn thân một cách quyết liệt. Nhìn người đàn ông ngồi trước mặt mình, uống rượu đùa bỡn trên trời dưới đất, tôi không nghĩ từ cái đùa cợt đó lại cho ra "Bài thơ của một người tình nước mình" hay đến rơi nước mắt. Anh chuyện trò rất nhanh, câu này dành câu kia, nhưng thơ anh cứ chậm rãi, thủng thỉnh, cẩn thận gieo từng chữ: "...Mẹ thương con nên cách trở sông đò/ Hàng gánh nặng phải qua cầu xuống dốc/ Đêm nào mẹ cũng khóc/ Đêm nào mẹ cũng khấn thầm/ Mong con khôn lớn cất mặt với đời/ Tôi yêu đất nước này không nguôi/ Tôi yêu mẹ tôi áo rách/ Chẳng khi nào biết tuổi mình bao lăm...". Và nữa, bài thơ "Người đàn ông 43 tuổi nói về mình" tạo nên một cơn "địa chấn" không chỉ trong làng văn một thời: "...Tôi sống im với những việc làm hàng ngày của mình/ không định được ngày mai/có một đồng để mua cho con nửa cái bánh tráng hay hai cái kẹo gừng/ có hai đồng cất dưới chân đèn trên bàn thờ/ lỡ khi hết dầu thắp tới bữa thiếu ruốc hết mì chính/ mả cha thế cuộc quá vô hậu/ cơm không có mà ăn/ ngó lui ngó tới không biết thù ai/ những thằng có thịt ăn thì chẳng bao giờ ỉa vất". Người tạo ra cơn động đất đó đang ngồi bên sông Hương, với bạn bè, đang hoa hoa bàn tay nói lung tung như "lão ngoan đồng" tái xuất từ trang sách Kim Dung. Ông nói nói, cười cười: "Rượu ngon quá, rượu ngon quá hè. Ừ! uống, uống, không can chi mô". Rượu vào thì trước sau thơ cũng tuôn ra. Trần Vàng Sao rất lạ, không bao giờ anh đọc hay nhắc đến những bài thơ nổi tiếng của anh. Anh chỉ đọc thơ ứng khẩu và ứng khẩu rất tài giỏi, hay đọc những câu thơ viết "lăng nhăng" quăng đâu đó chưa in. Loại thơ đùa cợt này nghe rất vui nhưng ngẫm lại cay đắng hết sức: "Mi theo cách mệnh quá trời/ Bây giờ nghĩ lại đã đời mi chưa?". Rồi anh nhắc mọi người uống rượu. Anh nói "lâu rồi tau không được uống rượu Tây. Thì ra rượu Tây ngon quá hè". Rồi lại ngẫu hứng lập tức: Nhiều khi bia rượu tới nơi/ Nhiều khi vắt cẳng ngồi phơi mỏ chồn/ Nghe mà liệu chừng/ Đừng làm bộ đằng hắng mà dỏ dòm nhà người ta". Anh nói năng huyên thuyên như vậy nhưng ẩn sâu bên trong là sự tự tại của một thiền sư. Cùng thế hệ với anh, "ai công hầu, ai khanh tướng" thì mặc ai. Anh sống không danh phận, không chức tước, không tiền bạc, nhưng anh ấm no nhân cách khó ai bì kịp. Đang đọc thơ, tự nhiên Trần Vàng Sao kể: "Tau nhớ có lần Nguyễn Khoa Điềm cho tau ba trăm ngàn. Tau nói răng ông cho Hoàng Phủ Ngọc Tường năm trăm ngàn mà cho tui ba trăm ngàn thôi. Rứa là ông Điềm phải cho thêm hai trăm ngàn nữa". Kể xong cười rất đắc ý. Khoái quá đọc ngay câu thơ: "Nhiều khi ngồi trò chuyện chơi/Bà con hàng xóm nhìn tôi cứ cười". Có mấy anh bạn coi trọng Trần Vàng Sao, mua vé máy bay đãi anh một chuyến Sài Gòn. Trần Vàng Sao đi chơi Sài Gòn một chuyến mà kinh hoàng cho tới nay. Anh kể: "Tụi hắn mua vé máy bay cho tau. Nói đi đi, không can chi mô. Ai dè, nền nhà sân bay láng quá nên tau bị trượt chân bổ (ngã). Rứa rồi cũng lên tàu bay. Ui chao ui Té ra máy bay đi mau thấu (tới) thiệt hè". Nguyễn Quang Lập nói: "Tụi em mua vé phi cơ đưa anh vào Sài Gòn chơi, có người đưa đi tử tế, anh thu xếp để đi nghe. Không can chi mô". Trần Vàng Sao cười như trẻ thơ: "Không. Tau không đi mô. Tau không thích vô Sài Gòn, đông đúc quá. Người mô mà đông rứa hè!". Lại ngẫu hứng: "Khi say đừng có đi mô/ Lỡ ra ăn nói hàm hồ họ khinh/ Thôi thì cứ ngồi một mình/ Ngó cây ngó cối mần thinh ngó trời". Đang nói chuyện đi Sài Gòn, bỗng dưng anh lại kể chuyện hồi từ rừng ra miền Bắc những năm 70 của thế kỷ trước. Anh viết, làm thơ nhiều từ thời đó và cũng vì viết mà gặp hoạn nạn. Anh em lắng nghe mong biết được những bí hiểm buồn đau của anh, nào ngờ nói tới nói lui cũng một câu: "Hồi nớ tau ngu dễ sợ, không biết uống rượu. Thiệt uổng". Nhìn mặt anh thấy anh đang tiếc nuối thật. Không nhớ tiếc sự nghiệp công danh, trở nên ông nọ bà kia, mà tiếc vì lúc đó tại răng không biết uống rượu. Rồi anh nhảy sang kể chuyện đi đào vàng. Đói quá, nghèo quá nên theo bạn bè lên rừng đào vàng, nhưng không được một phân, vậy mà anh cười vui như bắt được vàng: "Tau đào vàng cực quá trời luôn, nhưng mà không có đồng máu mô hết". Trần Vàng Sao làm thơ như lấy đồ trong túi ra. Nghe anh đọc thơ "bỏ túi", anh em trong bàn rất thú. Mọi người nhìn Trần Vàng Sao với cái nhìn yêu quý, đề nghị anh giao hội các bài thơ đó, ghi lại ngay kẻo phí, nhờ nhà thơ Ngô Minh lo việc in ấn, anh em đóng góp tài trợ. Trần Vàng Sao nói: "Thôi, tau không in mô, tau sợ lắm". Mọi người nói anh cứ in đi, không can chi mô. Vậy mà anh cứ lo lắng, hoặc có thể anh không muốn ồn ã chuyện ra sách, anh không muốn mỏi mệt vì hư danh. Nhà thơ Ngô Minh nói với anh em rằng, đã thuyết phục Trần Vàng Sao nhiều lần nhưng không được. Anh kể, năm 2005, nhà thơ Hữu Thỉnh đã vào Huế, yêu cầu Ngô Minh tập trung bản thảo thơ của Trần Vàng Sao để Hội Nhà văn in, nhưng dứt khoát không chịu: "Mi tha cho tau". Còn nữa, anh em bạn văn đến Huế mời Trần Vàng Sao vào Hội Nhà văn, Trần vàng Sao cũng nói "mi tha cho tau". Thi sĩ Ngô Minh kiên tâm làm cho được, viết đơn xin vào Hội sẵn, đưa cho Trần Vàng Sao, nói "ký đi, không can chi mô". Anh lắc đầu "mi tha cho tau". Trần Vàng Sao lạ rứa đó. Trần Vàng Sao là một gã nghô nghê như đứng bên ngoài thế cục, nhưng thư lại sâu như sống tận cùng từng phút chốc cảm xúc của một đời người. Xin ghi bài thơ "Tôi yêu em" của Trần Vàng Sao để chấm dứt bài viết này: tôi yêu em/ tôi u mê/ tôi yêu em/ tôi chán chê sự đời/ tôi yêu em/ tôi nổi trôi tôi yêu em/ tôi rối bời lòng dạ/ tôi yêu em/ tôi lang thang/ tôi yêu em/ tôi muộn màng tuổi tôi.