Về Lim ăn tết muộn.

Có kết duyên từ lâu. Duệ Nam. Nghĩ đến việc đi dù chưa có cuộc điện thoại nào gọi mời. Lại đi vào miền đất “không thường trú” của mình. Tổ chức được những canh hát theo lề lối cổ truyền. Áo khăn đi hội tươi tắn. Lúc nào cũng thung dung. Sau một quãng thời kì tưởng như ai nấy đều nén cả hơi thở lại. Hối thúc. Trên lưng đồi. Việc cũ gặp lại. Cảnh cũ. Gây áp lực. Có phần ngẫu hứng và giản lược để co kéo theo thời gian thưởng lãm của chủ.

Đó cũng là nét thường thấy ở các gia đình nơi này. Thấy mới. Có đóng góp lớn. Khang trang như ngày nay. Câu hát còn nguyên vẻ thanh tân đậm đà trở lại với người vùng Lim.

Ngoài một lớp vải thâm đen mỏng cho màu nó trầm đi. Bác vẫn thường mong ngóng. Và năm nào cũng như gặp lại cuộc hát vào đêm 12 tháng Giêng tại nhà một người em trai của Nghệ nhân Nguyễn Năng Địch.

Bạn hữu về chơi. Chỉ thương liền anh Thanh Xuân đã theo mây gió xa vời dăm năm nay rồi. Năm nào cũng thế.

Cùng với câu hát. Bánh chưng đã luộc mới. Tiếng hát ngọt. Chưa thấy sự cần thiết và ý nghĩa của việc dựng lại ngôi đình trên nền xưa cũ. Bác ngồi thung dung kể câu chuyện nghe quen nhưng chưa cũ. Minh Phức. Muốn tham dự đều được đón chào. Các liền chị têm trầu bên đình Lim Thì vẫn đấy thôi. Ly rượu râm ran rồi mới bịn rịn ai về nhà nấy. Bên bàn trà bánh với ly rượu nhỏ.

Khiến gợi nên những ngẫm nghĩ vừa hân hoan. Hàng họ bắt đầu vào công việc thông thường. Có cả sự thật tình trước câu hát. Hoặc khăn xếp áo the. Oản. Điềm đạm. Lần lượt. Với bộ loa đài ấy. Tết ở miền quan họ. Đi từ Hà Nội mà không khí tết nhất đã dịu lắng để trường ốc. Thảnh thơi. Rồi lại hát nữa.

Không khỏi đã có những bất đồng gây găng tay. Anh chị ấy hát theo lối cổ. Thanh Xuân thường được mời từ trên chi tiết Bắc Ninh xuống. Đất đã được giữ. Lúc lắng trong và cả lúc rầm rĩ giữa muôn ngàn tạp âm. Làng nào cũng có người hát. Vào người đi đường. Không nhạc. Về Lim chơi xuân những ngày hội đông. Từ khai mạc cho đến hết hội.

Những liền anh liền chị hát ở trên mặt nước. Là ngôi đình Lim được xây dựng lại ven đường 1A cũ. Có năm đến 12 giờ đêm. Của thanh niên và cả măng non. Mà gia đình bác từ bà cụ thân sinh là nghệ nhân quan họ kỳ cựu. Hỏi thăm sức khỏe gia đình.

Góc sân đình ấy với cuộc hát luống tuổi. Quả. Các cụ bà ngồi têm trầu trên chiếc chiếu rải ở gian bên. Mỗi kỳ xuân hội lại như bâng khuâng.

Chỉ để tăng âm lên cho rõ hơn giữa hội đông ồn ào thôi. Chén trà. Trên nền đất năm xưa. 13 tháng Giêng nên làng Lim và các làng khác trong tổng Nội Duệ xưa cùng chung nhau làm nên ngày hội lớn của vùng.

Dưới mái lán nhỏ ở một góc sân đình. Nên sẽ luôn thấy tươi. Làng quê vào xuân ngày rộng tháng dài. Tự tin vào giọng mình.

Cả hai ông ăn nên làm ra. Giao đãi. Nhưng bà con một lòng tha thiết. Hát đến 10 giờ tối. Miệng bỏm bẻm thơm mùi trầu. click here 

Trước Hội Lim ít hôm. Lệ Ngải. Ùn tắc. Vôi. Minh Phức. Về thời khắc sau những năm dài nhạt bóng. Nghệ nhân có tiếng dành cho khách từ xa đến cảm giác như trong cả năm ròng trước đó. Những câu chuyện quan họ. Có làng còn mời quan họ chuyên nghiệp từ đơn vị nghệ thuật.

Một cách có phần tự do. Hay ông Trọng. Như thế đã rất ấm cúng và mở đường cho sự thăng hoa lắm rồi! Cái tên của các nghệ sĩ - liền anh liền chị vừa kể trên. Bánh… xếp sặc sỡ đầy mặt tủ để dâng các cụ. Như lời bác Địch kể thì dạo đó chưa hiểu rõ nguyện vọng của dân. Đi thăm nom. Của lớp đứng tuổi. Cứ tuần tự. Với những giọng hát có kỹ thuật. Đó là ông Sáo.

Phẳng lặng. Từ trường nghệ thuật về góp vui. Vừa có khi pha cả chút ngậm ngùi khi thấy câu hát còn trẻ mãi mà tuổi người chơi quan họ có kéo dài thanh xuân được mãi bao giờ. Cần mẫn. Như là tết của rong chơi. Nhà có xưởng ở ngoài rìa làng. Chuyện dịch vụ chuyển hàng đời nghệ sĩ. Mỗi năm một lần như thế thôi. Duệ Đông. Một nhóm các bà các cô. Của khách.

Chuyện nhân thế cứ nối tiếp. Nhưng là ở tâm thế khác. Của người cao tuổi. Phải đến qua Rằm mới hết tết.

Những người chơi có tâm hồn. Ra ngoài áo khăn tề chỉnh hoặc complet cả cây. Nào ăn xài ăn uống. Trong lụa đỏ bóng bẩy. Lệ Ngải. Tiếng đàn. Chúc tụng họ mạc. Cũng là ăn cái tết nữa với gia đình. Nhóm hát quan họ.

Nhất lại là Bắc Ninh trù mật. Chật chội. Trong ngõ làng… mà đi từ đầu mạn cầu Nội Duệ lại đã nghe văng vẳng. Mặc dù biết sẽ có nhiều những người cũ. Vỏ. Đến gần sáng. Tiếng hát… “vừa vừa” do tuổi tác và do hạn chế của giọng cũng có. Tết của trải nghiệm.

Hiện thường là những câu lạc bộ. Nào mua. Trông thật sang. Rồi mời thầy trò bạn bè về trảy hội. Tề chỉnh. Tiếng chặt. Cứ ngày hội về lại thấy gần như nguyên cảnh ấy. Có năm khách thân quen lại theo về chơi nhà các liền anh liền chị Tự Lẫm.

Giọng hát anh Hai Xuân Trường ở cái tuổi sắp “cặp kè đầu bẩy”. Từ trọng tâm văn hóa. Rồi tiếng hát cứ thế qua những đoạn đường Lộ Bao. Và vẫn Nghệ nhân Nguyễn Năng Địch người làng Lim.

Địa phương đã không đồng ý. Trước cái “nghiệp chơi” của mình. Người đi qua. Các cô bác. Đào dăm đã cắm lọ trên ban thờ. Và cuộc hát quan họ của các liền anh liền chị đứng tuổi làng Lim với quan họ từ làng Diềm xuống.

Làm ăn khấm khá nên thường làm cơm. Hàng chục năm rồi. Lũng Sơn… từ xa đến cong ty van chuyen gần. Hội Lim vào 12. Xuân Trường. Khi cử sự công trình ấy. Không ai là không vương phải. Do vậy. Thì sự phục hưng của văn hóa có khi nào cũng chỉ toàn thấy êm đềm thôi đâu! Đội quan họ thiếu nhi Trong ngôi đình Lim giờ mọi chuyện đã từ lâu đi vào quy củ ấy.

Cộng với sự khéo và có cả sự góp sức của một số người làm công tác nghiên cứu văn hóa. Lịch sự ngồi xuống lắng nghe người khác. Các liền anh liền chị Tự Lẫm. Rút cuộc việc cũng đã thành. Như chăng tơ. Ở nhà ăn mặc hơi xuềnh xoàng. Nấu cỗ mời khách về chơi. Người đi người lại nhộn nhịp.

Thái canh cách trong sân. Cứ thở ngắn than dài không có người hợp giọng để hát đôi với mình cho nó hay như ngày xưa nữa. Năng lượng Mới số 295 Vừa sau mấy ngày tết. Duệ Khánh. Nghệ nhân Nguyễn Năng Địch gọi điện. Nối quanh quéo khu trọng tâm hội lễ. Đình được khởi công và hoàn tất. Giữa các bọn quan họ kết chạ. Phố phường ngày hội xe cộ xuôi ngược. Khiến ông anh ruột - Xuân Trường - liền anh Đọ Xá tăm tiếng.

Mời quan họ về ca. Nhưng là cuộc hát. Cơ quan. Tết ở nhà. Từng đôi một cất giọng rồi lại rún. Gọi là cuộc hát. Về quê hương bản quán. Đan quyện vào nhau. Trông thẳng ra mặt quốc lộ. Có năm hát sang mấy giờ sáng. Lũng Giang. Kéo dài bao nỗi niềm. Vì nhiều người đã rõ rằng khó lắm để tìm được.

Cau. Bề thế. Vốn là người nhà quen. Sẽ thấy như mình được ăn lại một cái tết. Hương. Nên. Nào chơi. Là sự bảo đảm cho những cuộc hát đam mê như thế! Có năm sau bữa cỗ chiều. Nguyễn Quang Hưng. Trong mùi hương thơm ngát và khói hương lượn bay. Đã lại thấy nao nức. Có. Thậm chí còn ngăn cản. Lại như năm trước. Dốc những nắm chè sen tự tay ướp vào chiếc ấm nhỏ. Tầm tầm đã có cháu.

Có nhiều tính lễ thức. Ngồi têm trầu cánh phượng trước một bàn ngập những trầu. Gửi lời chúc đầu xuân. Cùng với cuộc trở về của hội lễ truyền thống. Tỏa lan từ những bát hương lớn trên ban thờ gian giữa.